

Inleiding
Inhoud
Vandaag ben ik op bezoek bij Ronald op de Utrechtse heuvelrug. Na een mooie rit door de bosrijke omgeving arriveer ik in de jaren 30 woning alwaar de installatie staat opgesteld in de voorkamer. Het gezin van Ronald deelt de hobby niet maar ze zijn nu op pad dus we hebben het rijk alleen.
De installatie is niet nadrukkelijk aanwezig, precies zoals Ronalds vrouw het graag ziet: geen vloer meer vol kabels of joekels van versterkers en luidsprekers. Het zichtbare deel staat in een strak wandmeubel, de Grimm MU2 en de SPEC RSA-M99 staan in twee open vakken, de Vivid Kaya S12 staan erbovenop. Kabels, ethernet switch en DC-filter zijn netjes weggewerkt in afgesloten vakken. Alles oogt bescheiden, maar zeer smaakvol.
De inbreng van Nederlandse bodem wordt dit keer verzorgd door de Grimm MU2, interlink en speakerkabels van Crystal Cable en een stroomkabel van Haandrikman. Mooi om te zien dat ons land zoveel hifi-fabrikanten van hoog niveau kent.
Akoestiek en ruimte

Voor dit bezoek zijn de bass traps van GIK acoustics van stal gehaald, deze worden alleen op zijn plek gezet voor de luistersessies. Op de wand achter de luisterpositie bevindt zich een kunstwerk van vilt met daarachter nog akoestisch materiaal om de demping op orde te krijgen. Deze akoestische aanpassingen zijn geadviseerd door GIK-acoustics nadat de kamer was doorgemeten. Als je de hele installatie beschouwt zou je misschien denken dat er relatief minder in de speakers is geïnvesteerd, maar dit is een bewuste keuze. In de voorkamer wordt er in de breedte geluisterd, de voor en achterwand staan dan relatief dicht bij elkaar en dan komen speakers met zware bassen minder tot hun recht. In plaats daarvan is Ronald op zoek gegaan naar tweeweg monitoren met een mooi middengebied en die een goede soundstage neerzetten. Na een vergelijking met meerdere opties zijn het de Vivid Kaya S12’s geworden. Vergelijking en uitproberen is belangrijk voor Ronald, er wordt eigenlijk niets meer gekocht zonder dat het thuis voor een langere periode mag worden beluisterd. Hij haalt zijn informatie en kennis van diverse audio fora, maar ook bij een brede groep van winkeliers, distributeurs en fabrikanten met wie hij vaak persoonlijk contact heeft. Die begrijpen dat de keuze op een ander merk kan vallen, zelfs als je iets voor langere tijd hebt uitgeprobeerd.
Stroomvoorziening
Dan de stroomvoorziening, deze is zeer grondig aangepakt. Een beetje audiofiel heeft een aparte groep laten aanleggen voor zijn hifi-installatie. Als je dit vertelt tegen je vrienden staan ze je meestal een beetje glazig aan te kijken. Maar Ronald heeft het nog een stapje hoger getild en maar liefst drie aparte groepen aangelegd, voor elk van zijn apparaten één. Toen het huis verbouwd werd heeft hij de knoop doorgehakt en dit meteen laten uitvoeren. De stroomvoorziening is uitgebreid onderzocht, ook met verschillende netfilters, en uiteindelijk is hij er op uitgekomen dat je beter ongefilterd kan luisteren maar er wel voor moet zorgen dat er zo min mogelijk interferentie is. Dat is bewerkstelligd met de drie aparte groepen met een klankmodule in de meterkast en afgezekerd met de juiste zekering. Iedere groep is met een Furutech kabel verbonden naar een stopcontact van hetzelfde merk. Van een dealer had hij een doos met 15 verschillende kabels te leen gekregen en daarmee is op de verschillende apparaten en in allerhande combinaties de vergelijking gedaan. Alleen voor de versterker is er een DC filter geplaatst om een vervelende brom weg te krijgen. Voor dit filter is afgeweken van Furutech en gekozen voor de Haandrikman kabel omdat die de details beter op zijn plek liet vallen. En om de laatste horde in de stroomvoorziening weg te nemen is elk apparaat uitgerust met een audiofiele zekering.
Apparatuur en keuzes
Ronald is al zo’n 30 jaar bezig met de hobby, met ook een periode waar die op een laag pitje stond vanwege drukke bezigheden met gezin, werk en een verbouwing. Maar gelukkig is het waakvlammetje blijven branden en uiteindelijk heeft de hobby weer volop vlam gevat. De setup zoals die er nu staat is in de laatste drie jaar tot stand gekomen. Omdat de ruimte in het wandmeubel beperkt was wilde Ronald geen versterker die veel warmte produceert, klasse D moest het dus worden. Op de DAE in Veldhoven had hij eens een mooie set van SPEC gehoord en na veel lezen besloten om het merk eens te proberen. Met de distributeur afgesproken om de RSA-M99 een poos uit te proberen, maar na 1 uur was het al duidelijk, dit was wat hij zocht. SPEC Corporation is opgericht door Shirokazu Yasaki, voormalig Pioneer-ingenieur en liefhebber van de buizenklank. Hij wilde een transistorversterker ontwerpen met de klank van buizen. Dit is bewerkstelligd, ten eerste natuurlijk door een goed ontwerp, maar ook door componenten te selecteren op basis van klank (oa paper oil capacitors en mika capacitors van mineralen uit de Himalaya), dus heel veel luisteren en de juiste componenten blenden. De SPEC versterkers kenmerken zich doordat ze zijn opgebouwd op een houten bodemplaat omdat dit klankmatig het beste resultaat oplevert (pootjes van Spruce en de plaat zelf van Maple). Een afstandsbediening ontbreekt bewust om het signaal niet te verstoren. Je moet dus wel af en toe opstaan om de volumeknop te bedienen, maar Ronald heeft dit opgelost door de SPEC als eindversterker te gebruiken met de voorversterker van de MU2. Klankmatig nog net wat beter en dan haal je echt alles uit de eindtrap. In eerste instantie was Ronald de eigenaar van de MU1, ervan uitgaande dat deze ooit kon worden geüpgraded met een DAC, maar dat bleek toch niet uitvoerbaar voor Grimm. En toen in een moment van “je leeft maar 1 keer en ik wil er het beste uit halen” toch de MU1 ingeruild voor de MU2. Zeker geen spijt van gehad, de DAC en de voorversterker tillen hem toch nog een behoorlijke stap hoger dan de ook al fraaie combinatie van de MU1 met een Sonnet Pasithea die Ronald toen had. Bovendien paste het goed in de ambitie om te downsizen. Ondanks dat de MU2 redelijk resistent zou moeten zijn tegen ruis vanuit het ethernet heeft Ronald ook dit aangepakt en de switch van Synergistic research gaf net weer een klankmatige verbetering, met name in de ruimtelijkheid. Omdat de apparatuur staat opgesteld in een wandmeubel wilde Ronald deze ontkoppelen. Ook hier is flink geëxperimenteerd, diverse voetjes, platforms en combinaties daarvan op zowel de versterker als de streamer, zijn getest en kwam hij uit op de combinatie van een wonderwood underboard op een Custom Design iRAP XXL voor de Grimm MU2 en een iRAP voor de SPEC. Ook de switches, router en DC filter staan op wonderwood underboards van Audiomaat. Met onze hobby kun je eindeloos experimenteren en het is bijzonder om te horen dat er ook in deze details winst te behalen is.
Luisteren
Tijdens de luistersessie luisteren we naar de Wellermen, Alison Kraus, Steve Smith en Ronalds referentietracks, behalve Mahler, daar was geen tijd meer voor. Uw auteur is ook eigenaar van een SPEC en het was dan ook een beetje een feest van herkenning. De organische klank van de SPEC, gecombineerd met een topstreamer/DAC en het holografische geluidsbeeld en de snelheid van de Vivids resulteren in een heerlijke sound. Stemmen en akoestische gitaren stonden levensecht in de kamer, alsof we in Carré bij Herman van Veen waren aangeschoven. En missen we de diepe bassen? Eigenlijk niet. Ze zijn er niet, maar de muziek lijdt er niet onder. Toch gaat er in de toekomst misschien nog eens onderzocht worden wat een subwoofer in deze setup gaat opleveren, de hobby staat niet stil!












Even een update, want er is het nodige veranderd.
De subwoofer is besteld. Het is een MJ Acoustics Reference 200SR geworden. MJ ontwerpt en fabriceert alles zelf in de UK, dus geen Chinees spul en traditioneel gemaakt als een echt meubelstuk. Daarnaast heel puristisch, volledig analoog, geen DSP en dus geen fasedraaiingen, speakon inputs, ruime instelmogelijkheden voor een perfecte integratie én (in tegenstelling tot REL) alles te bedienen met een smart remote app. Ben heel benieuwd, hij is net gespoten in de kleur van mijn meubel (RAL9016) en ik verwacht hem binnen een paar weken, via King Audio.
Daarnaast bij Kemp Electronics langs geweest en een paar aanpassingen gedaan die bij elkaar echt enorme verbeteringen hebben gegeven.
1) een Hifi Tuning RCCB aardlekschakelaar voor mijn audiogroepen in de meterkast. In 5 minuten zelf vervangen en direct een verbetering. Bas is veel mooier gedefinieerd/gedetailleerd, maar ook grote stappen in de rest van het spectrum, vloeiender, gemakkelijker, (fijn)dynamiek, echt een no brainer.
2) Een Synergistic Research Atmosphere Euphoria L3 netkabel op mijn Synergistic Research switch. Bizar hoeveel 1 netkabel een verschil kan maken, dit is categorie component upgrade. Veel meer ruimtelijkheid, vloei, rust, maar vooral geloofwaardigheid en samenhang.
3) Dat laatste maakte nog eens een ongekend grote extra stap door het toevoegen van een Synergistic Research Active Ground block. Door alle componenten en SR bekabeling op één steraardepunt te zetten, lijkt alles ineens ‘in elkaar te klikken’. De ruisvloer verdwijnt volledig, wat rest is een 3D bubbel van ruimte waar alles en iedereen een plek in heeft, individuele details uitgelicht worden en te volgen zijn, maar tegelijkertijd de samenhang tussen al die verschillende dingen óók verbeterd. Pace, Rhythm & Timing zoals de Engelsen zeggen klopt gewoon en je zit daardoor zó veel meer in de muziek.
Had niet gedacht dat er nog zoveel meer in mijn systeem zat. En dan moet de subwoofer nog komen. Kemp gaat ook mijn Ziggo modem nog van een Keces voeding voorzien. Dus er zit nog wat in het vat en ik meld me wel weer als er wat te delen is. Mooie hobby. Veel luisterplezier!
De vrouw is blij want mag een Magimix naar keuze uitzoeken en ik (wisselgeld) een subwoofer 😉. Zo lang die maar wit is en niet te groot. Groot hoeft die niet te zijn, ik hoef de muren toch niet te laten schudden en vind tot zo’n 25hz aan extra bereik al heel erg fijn. Zo lang die maar snel en strak is, want moet wel de Vivid’s bij kunnen houden.
Suggesties zijn welkom.
Ik denk zelf aan:
MJ Acoustics Reference 200 (10″ downfiring)
KEF KC62 (2 x 5″ force cancelling)
KEF KC92 (2 x 9″ force cancelling)
MartinLogan Abbys 8 (1 x 8″ + 2 x 8″ radiator)
PSB BP8 (2 x 8″ force cancelling)
Sta open voor alle suggesties.
O ja, en high level inputs
Velodyne mag niet op die lijst ontbreken. De MicroVee heb ik (helaas) nooit getest, maar die is speciaal voor muziek integratie.
Hetzelfde geldt ook voor het merk REL, dat mag zeker niet ontbreken in de zoektocht. Juist vanwege hun high level inputs.
Ik denk dat een subwoofer die ingemeten wordt in de huiskamer (met een microfoon) de beste integratie biedt in je systeem, zeker omdat met wat jij hebt staan timing essentieel is en dat wil je niet verstoren. Als het goed integreert dan heb je het idee dat je een miskoop hebt gedaan omdat je niets merkt van de subwoofer, tot je hem uitzet.
Voor muziek is het niet dat je ‘vulkaan geluiden’ wilt horen, maar dat het middengebied meer gewicht krijgt.
Het is niet makkelijk om een subwoofer goed te integreren. Het begint met de positie in huis en daar valt weinig aan de marchanderen, hij moet op de juiste plek staan om in je luisterpositie de basgolven niet te laten doven. Anders voegt het niet toe en ga je je er alleen maar aan ergeren. Zoek maar eens op internet op de trefwoorden ‘subwoofer crawl’ hoe je de positie van een subwoofer bepaald in de woonkamer. Dat werkt niet alleen, het is ook de enige manier om het qua timing niet compleet te verpesten.
Zie ook mijn review voor ervaringen met subwoofers: https://www.alpha-audio.net/nl/review/velodyne-digital-drive-plus-subwoofer-het-is-niet-de-bas/ Deze past niet in de eis ‘niet te groot’. Deze is een bijzettafel.
Bedankt Martijn. Velodyne Microvee X ga ik zeker aan mijn lijstje toevoegen. Een Digital Drive zou ideaal zijn, maar een zwarte bijzettafel daar zit de wederhelft niet op te wachten.
REL is idd mooi, hou van hun filosofie maar (persoonlijk) minder van hun design. Vandaar de MJ acoustics op mijn lijst (een REL spin-off). En de Martin Logan zou je met ARC in kunnen meten.
Integratie is wel een dingetje. Liefst zou je 2 subwoofers neerzetten, links en rechts. Maar dit is geen optie. Plek is al redelijk bepaald met een subwoofer crawl. Links waar mijn kamer uitloopt in een erker was gewoon geen bas te horen. Rechts in de hoek, direct naast de rechter luidspreker leek een hotspot. Zal wel wat moeten schuiven om het niet te boemerig laten worden. Ook wel benieuwd of het subwoofer design (front-, down-firing, passive radiators) daar nog veel invloed op heeft.
Ik hoop precies op het effect wat je beschrijft in jouw test. Een onmerkbare maar onmisbare naadloze aanvulling op mijn hoofdspeakers. Na wat geexperimenteer wil ik de basreflexpoorten van de Vivid’s (grotendeels) dicht zetten. Dat haalt een piek op 41-47hz volledig weg en zorgt (verwacht ik) voor een vlakkere freqentieresponse en fase, waarop de sub makkelijker kan aansluiten/aanvullen.
Een subwoofer goed integreren is inderdaad niet eenvoudig, bleek maar weer. Iedere wijziging aan cross-over frequentie en fase gaf weer verschillende resultaten. De keuzes zijn eindeloos.
Maar na heel veel experimenteren, luisteren, meten en weer luisteren denk ik dat het goed gelukt is. Blij dat een MJ sub 180 stappen heeft om fase in te regeĺen én dat dit met een remote kan. Kunst is om niet alleen bas toe te voegen, maar om het gebalanceerd te krijgen. Door de fase te ‘draaien’ (kwam tussen de 145-180) kan je daadwerkelijk bas pieken deels elimineren en bas nullen invullen om tot een veel evenwichtere bas komen. Een soort subwoofer en active bass control (a la AVAA) ineen dus. Nu redelijk vlak van 28-100hz en waanzinnig mooi.
Ondertussen geëxperimenteerd met een subwoofer erbij (bedankt Mark!). Interessant. Ongeacht de locatie, bleek de dip van de luisterpositie ermee niet op te lossen. Het laag kreeg wel meer zeggingskracht, baslijntjes beter te volgen en ook het midden werd er wat zachter en ruimelijker van. Maar het was ook weer geen wereld van verschil en werd soms al weer te veel doordat de ruimte meer werd aangesproken en mee ging doen, met alle artefacten die daar bij komen. En daar hou ik niet van.
Conclusie (voorlopig): mijn huidige speakers sans sub zijn voor mijn huidige ruimte eigenlijk het beste compromis. Het doet geen orgelpijpen of putdiep laag, maar ik haal toch nog de 38hz. Heb denk ik toch liever een wat lichtere maar strakke bas dan vol en gekleurd.
Ik heb het liefst allebei 😁. Ik merk dat er echt twee kampen zijn. Ik mis bij kleinere speakers echt de kracht en diepte in het laag. Het klinkt dan niet waarheidsgetrouw. Maar ik snap ook dat wanneer de ruimte niet meewerkt je dan wel heel veel ellende erbij krijgt. Dat was in mijn vorige huis namelijk het geval. Niet fijn dus toen maar een nieuw huis gekocht 😋
Natuurlijk heb je liefst allebei, maar als dat niet lukt moet je het beste compromis zien te sluiten. Een nieuw huis kan natuurlijk ook 🤪
Een streamer en kii3BXT
Strak en ongelofelijk geluid!
Een mooie uitleg over iemands audio installatie en de ervaringen.
Je niet gek laten maken met meningen over audio is key.
Gelukkig heb ik geen last van een partner, maar ondanks dat heb ik het ook heel opgeruimd en vindt ik kabels en audio in het zicht ook geen gezicht.
Ha, ha, ik heb ook geen last van mijn partner hoor, ik vind het zelf ook wel prettig om alles opgeruimd te hebben. Mijn fase met klasse A monoblokken op de vloer tri-wired naar mijn vloerstaande luidsprekers had ook wel wat, maar dit geeft toch wat meer rust in de kop. Less is more. En heb er ook wel plezier in om het zo vorm te geven.
wat een enorm leuke categorie. Ik snap dat het een beetje kort moet worden gehouden. Maar de achtergrond van waarom alles tot stand is gekomen en de keuzes die gemaakt moesten worden om de wensen te vervullen zijn super leuk om te lezen.
Een netfilter of power conditioner introduceert inderdaad ook ruis en geeft dit soms ook onderling door binnenin het apparaat. Als je stroomvoorziening vanuit de meterkast al in orde is en helemaal afgeschermd van de rest van de woning, kan ik mij perfect voorstellen dat je geen filter meer wil! Heel mooi samengestelde set, zowel visueel als kwalitatief!