Muzikale Series – De stem – Deel 2

Het lied, met een scherp randje

Een artikel over de stem zonder ‘het lied’ te omarmen kan niet. Het lied legt de nadruk op de tekst. De zanger of zangeres probeert die zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen en de begeleiding is vaak een piano. Dat is een muziekvorm die we buiten de klassieke muziek ook kennen. Schubert heeft bekende liedcycli gecomponeerd zoals ‘Winterreise’ en ‘Die schöne Müllerin’. Deze cycli zijn vaak opgenomen en er zijn veel prachtige opnamen te vinden. Ik was aan het zoeken naar wat te selecteren uit die zee aan beschikbare muziek, tot ik op de ‘Entartete Musik’ box stuitte op mijn NAS en daar naar een aantal tracks ging luisteren. Mijn geheugen werd weer opgefrist en het was me direct duidelijk welke muziek ik wil delen met u.

Aan het eind van de 19de eeuw is er langzaam een verandering in de muziek gekomen, die we met terugwerkende kracht ‘moderne muziek’ zijn gaan noemen. Na de eerste wereldoorlog kwam er een versnelling in die verandering. Dat was zichtbaar en hoorbaar in alle kunstvormen, het was de tijdgeest. De Nazi’s moesten daar niets van hebben en hebben veel kunst, waaronder muziek, als ‘ontaard’ bestempeld. De Joodse achtergrond van veel van deze kustenaars speelde daarbij een grote rol.

Menig in ongenade gevallen kunstenaar is Duitsland ontvlucht en een aantal weken uit naar de Verenigde Staten. Daaronder waren toneelschrijver Bertold Brecht en de componist Hanns Eisler. Zij waren bevriend en werkten in Duitsland al veel samen. Eisler kreeg werk in Hollywood als filmcomponist.

Zij vonden hun leven in ballingschap zwaar. Hun frustraties hebben ze verwerkt in een serie liederen die als ‘The Hollywood Songbook’ is opgenomen. Titels als ‘Über den Selbstmord’ en ‘Despite these Miseries’ geven de gemoedstoestand weer. Veel van de teksten zijn scherpe reflecties op de toestand in de wereld en Europa en zijn een verwerking van de trauma’s van de eerste wereldoorlog waar Eisler soldaat in het leger was. Niet zulke vrolijke liederen, maar als zo vaak komt uit ellende de mooiste kunst voort.

Matthias Goerne plaats de liederen in de lange muziektraditie en vertolkt de emoties van de teksten op een overtuigende manier. De muziek van Eisler is een wonderlijke mengeling van Hollywood showtunes, Cabaret muziek uit de Berlijnse jaren ‘30 en de moderne 12-toons compositietechniek die hij als leerling van Arnold Schoenberg verder heeft ontwikkeld. De piano is niet alleen begeleiding van de zanger, maar de melodie van de zanger en de piano geven aan de teksten van Brecht impact en kleur. Hier is een componist aan het werk die zijn ziel in de noten beitelt.

Niets zo persoonlijks als een voorkeur voor een stem, maar Goerne’s heldere bariton is zeer aangenaam om naar te luisteren. Mij doet het denken aan een klassieke versie van Paskal Jakobs van Bløf, iemand die ook in staat is om met de kleur van zijn stem betekenis te geven aan teksten.

Ons gehoor kan de kleinste nuances in stemmen opvangen. Stemmen moeten goed klinken op uw hifiapparatuur, anders wordt het luisteren naar veel muziek, van Rihanna tot Matthias Goerne, onplezierig. Dit prachtige Hollywood Songbook laat u, als het goed is, de apparatuur helemaal doen vergeten.

Eisler: The Hollywood Songbook – Matthias Goerne (bariton) en Eric Schneider (piano), Decca, 1998