Inleiding
Inhoud
De vaste lezers van Alpha Audio weten het waarschijnlijk al: we zijn best wel fan van merken die studio-roots hebben. De reden is eigenlijk vrij eenvoudig: die merken zijn trouw aan de opname, geven de artiest de ruimte en zijn niet bezig met ‘ego-trippen’ in de vorm van spektakel leveren. Klinkt dat u ook als muziek in de oren? Dan is deze impressie wellicht wel interessant voor u. Houdt wel rekening met een prijskaartje van 24000 Euro per setje. En hoogstwaarschijnlijk ook een levertijd, want ze zijn wel uitverkocht op moment van luisteren. Ach… er komen natuurlijk wel weer nieuwe; de productie is in volle gang.
We zijn afgereisd naar Terrason Audio om eens goed te luisteren naar de Grimm PA1. Bert Bazuin, eigenaar van Terrason Audio, heeft een systeem neergezet waar we dit goed op zouden moeten kunnen horen. Het systeem bestaat uit:
- Diapason Didascalìa luidsprekers
- Grimm MU2 streamer / voorversterker
- Grimm PA1 eindversterkers
- Esoteric K-03XD cd-speler (digitaal aangesloten op de MU2)
Dit is zeker geen flauw systeem. Zonder bekabeling hebben we het al over een astronomische bedrag van meer dan 100.000 Euro. Kortom: voor de happy few!
Een beetje techniek
De Grimm Audio PA1 is wéér een typisch Grimm-product. Ze hebben niet een bestaand schema gepakt en het opgezet met gewoon mooiere componenten. Het is een versterker waarbij je al heel snel merkt dat er verder is gekeken dan alleen naar specificaties als vermogen en een fraaie THD-waarde.
Grimm heeft gekozen voor een symetrische opzet rondom 96(!) kleine en extreem snelle vermogenstransistoren, gemonteerd op een aluminium koelplaat. Deze opzet is bewust. De transistoren zitten daardoor namelijk thermisch heel dicht op elkaar, waardoor de ruststroom heel precies onder controle blijft.
Dit principe gaat terug op een ontwerp van Henk ten Pierick, Philips, uit 1985 en heeft vooral één doel: vervorming zo veel mogelijk bij de bron voorkomen. Niet achteraf met enorme hoeveelheden tegenkoppeling corrigeren, maar zorgen dat de versterker van zichzelf al schoon, snel en voorspelbaar werkt.
Ook fasegedrag krijgt in de PA1 nadrukkelijk aandacht, met onder meer feedforward-correctie en een zorgvuldig ontworpen tegenkoppellus. En dat is typisch Grimm: het moet technisch en meettechnisch allemaal kloppen. Echter is het vooral belangrijk dat de elektronica zo min mogelijk een eigen handtekening achterlaat. Zoals we al hebben gemeld: merken met studioroots gaan voor puurheid; zo min mogelijk signatuur.
De rest van de PA1 is net zo consequent opgebouwd. De signaalweg is kort, koppelcondensatoren en relaiscontacten in het audiosignaal zijn vermeden en de voeding is serieus uitgevoerd met een lekker grote Amplimo-ringkern en 90.000 µF aan buffering; dat is écht voldoende voor forse klappen en dynamiek.
De compacte monoblokken leveren 100 watt aan 8 ohm (wattage is afhankelijk van netspanning vanwege de transformator) en 200 watt aan 4 ohm en combineren dat met extreem lage vervorming, een hoge dempingsfactor en een zeer brede bandbreedte. Dat is allemaal heel fijn, maar wat belangrijker is, is de gedachte erachter: Grimm wil dat de versterker ook bij dynamische muziek en lastige luidsprekerbelastingen gewoon hetzelfde blijft doen. Geen klankkleur verandering, geen compressie, geen hardheid. De Grimm PA1 moet altijd onder controle blijven. Lucht, vloei en snelheid. Hij moet dus onhoorbaar blijven. Maar is dat gelukt?
Ik vind persoonlijk 24000 een prijs die voor mij niet haalbaar is. Nu heb ik een Class D eindversterker van 800 euro en ik hoorde het verschil tussen een Class A (Krell) en mijn Class D versterker niet. Waarom zoveel uitgeven voor iets wat ik niet hoor.
Groot gelijk Rinaldo. Zou het geld in je zak houden of gebruiken voor een andere hobby
Ik zou willen dat ik het geld in mijn zak had zitten 😁
Wat ik gehoord heb speelt dit op high end niveau mee. Denk aan CH Precision, Goldmund, etc. maar dan van Nederlandse bodem en half de prijs
Ik vraag me af of de winst die behalen is door 24000 uit te geven voor de versterking ipv 2000 te verantwoorden is.
Is er ook winst te behalen door 2000 euro uit te geven als je 1000 euro kan uitgeven? De vraag stellen is hem beantwoorden.
Uiteraard moet de hele keten op orde zijn en van eenzelfde kwaliteitsniveau.
Met Monoblocks is dat het verschil tussen mono en stereo :p
Heb je wel eens versterkers vergeleken die een factor 12 van elkaar verschilden en daar dan geen verbetering in hoorde? Of bedoel je dat het niet 12 keer mooier wordt? Er zit in dit soort producten heel veel research dat ook (terug)betaald moet worden. Dit staat natuurlijk allemaal los van hoe je het vindt klinken of dat je het geld er voor (over) hebt, want dat is erg subjectief en dus persoonlijk.
Voor €1000 heb je een mooie Hypex of een Purifi. Dan zit je a la €3000,- van de NAD 2×400 W klasse D.
Ik vond uit dat zo’n Purifi het heel lekker doet op de Puritan conditioner, waardoor een grote lineaire voeding wat wordt afgeremd. Tel uit je winst. Maar niet iedereen gaat die route. En als je meer wil dan dat, dan kom je al snel in de klasse van de Grimm uit, is mijn ervaring.
Om een cliché te noemen: het is een vergelijking tussen een Subaru WRX en een Ferrari. De Ferrari is 12 x zo duur maar 1,2 x beter.
Er zitten tussen een 1000 euro Purify of Hypex DIY eindversterker en de Grimm PA1 nog een heel scala aan versterkers die ook duidelijk meerwaarde brengen. Als je terug gaat kijken naar een aantal livestreams waar we verschillende versterkers in een prijsklasse vergelijken en je gaat de verschillen tussen die livestreams beluisteren, dan is duidelijk hoorbaar dat dit geen loze bewering is.
In de recente review van SPL Audio hebben we gehoord dat de 6400 euro eindversterker (stereo) echt een beest van een versterker is. De Kora TB200, waarvan ik nu de gelukkige eigenaar ben, hebben we gehoord op drie systemen en in alle gevallen werden we verrast.
Dat betekent niet dat je zoveel geld hoeft uit te geven. Ik heb nog steeds een zwak voor de Creek 4040A (klasse D) versterker. Voor 1000 Euro heel veel muziekplezier.
Ok Martijn dank voor de (meer dan) nuance, ik ga wel heel snel naar de 24k. Er zit ook een wereld tussen een Subaru en Ferrari. Jullie hebben uiteraard veel meer ervaring. De versterkers die ik (goed) ken zitten vaak in die 25+ klasse of wat ikzelf ervoor betaal, (€1000 klasse) en weinig ertussen. Maar ik ervaar wel een soort drempel als je van klasse D gaat naar vergelijkbare klasse A of AB. Dat is ook logisch, een paar van de duurdere onderdelen zoals trafo en condensator batterijen heb je niet zo groot nodig bij klasse D. En Hypex en Purifi zijn ook geen eindproducten.
Lees voor de gein eens de reviews op Audiophonics van de Purifi. Er is zelfs iemand die zijn Hafler ervoor heeft weggedaan. Het is misschien een beetje een hype maar ik ben wel geschrokken van de prestatie van een Purifi. Jullie toch ook wel van de Hypex?
Zeker, de Nilai versterker die we in 1 van de livestreams hadden was een grote verrassing. Komt akelig dicht bij de Pass Labs. Maar, ook daarvoor geldt dat als je wat langer luistert en in de keten het 1 en ander optimaliseert de Pass Labs wel verder komt dan de Nilai kan leveren. Maar je zit dan inderdaad in de categorie ‘mag het een onsje minder zijn aan kabels e.d.’.
A, A/B of D klinkt anders, maar dat is ook met name door de gekozen componenten. Ik heb de Naim Unity Nova PE met Purify getest. Het klinkt als Naim, maar als je er een klasse A/B versterker van Naim naast zet uit dezelfde serie hoor je het verschil. Terwijl de Nova PE toch echt de ‘house sound’ van Naim heeft.
Je moet uitgaan van je budget en daarbinnen een mooi gebalanceerd systeem opbouwen. En aan een Nilai of Purify gebaseerde versterker doe je dan zeker geen miskoop. En ach, de verhalen in de trant ‘nou, dit speelt mijn Dan d’Agostino helemaal weg’ neem ik altijd met een grote korrel zout. Overdrijven is ook een vak en in de audioliefhebbers wereld wordt graag van een zilvervisje een krokodil gemaakt 🙂
Als we toch gaan vergelijken; ik zou zeggen dat het ook weinig zin heeft om versterkerklassen te vergelijken. Het gaat om de match tussen de componenten in de keten en die kan soms heel verrassend zijn. Zelf luisteren en vertrouwen op je eigen intuïtie, beleving en ervaring is wat wij in onze reviews propageren, Klinkt paradoxaal maar het is zo!
Helemaal mee eens. Laten we het nog meer plat slaan: er zijn goede en slechte versterkers. En er zijn matches en mismatches. Dat maakt het ook een interessante hobby.
Nu hebben mijn collega’s al genoeg geantwoord. Maar wat ik wil zeggen is; dit lijkt me een mening, verpakt in een vraag? Wat te verantwoorden is, is afhankelijk van talloze factoren. Waaronder de persoon zelf.
Forse afmetingen!
Ze ogen niet groot!
Interessant. Is de Amplimo trafo voor het grove werk en de kleinere Toroidy, die zwarte rechts bovenin op de foto, voor de gevoelige inputbuffer? Die Toroidy is speciaal voor audio ontwikkeld en zie je weleens in de beste (duurste) highend.
Yep! Geen troep dit! En dat hoor je 😉
Leuke impressie Jaap. Ik ga ze aanstaande vrijdag beluisteren bij Listening Matters. Eelco Grimm is daar dan ook aanwezig. Ik ben erg nieuwsgierig…
Ik ben bij Rhapsody zaterdag. Ben erg benieuwd wat het op de Wilson Benesch doet.
Ben benieuwd naar jouw ervaringen bij Rhapsody met zo te lezen ook dure speakers. Ook al is deze Grimm voor mij niet haalbaar.