AlphaVisit – De audio installatie van Joost Mollerus

Inleiding

Zoals ik in een van mijn vorige bezoeken al heb opgeschreven, luidsprekers zijn er in vele soorten en ik heb al vele soorten mogen beluisteren, maar tot nu toe nog geen elektrostaten. Vandaag ben ik op bezoek bij Joost Mollerus, en hij is verknocht aan de Quad ESL 63. Deze elektrostatische luidsprekers mogen toch wel iconisch worden genoemd. 63 staat voor het jaar waarin Peter Walker, de ontwerper, begon met de ontwikkeling als opvolger van de ESL 57, maar pas in 1981 kwam het model op de markt.

De werking

Elektrostaten werken met een flinterdun folie dat met een hoogspanningsvoeding statisch wordt geladen. Het folie bevindt zich tussen twee statoren, dit zijn geperforeerde metalen panelen. Het signaal wat van de versterker komt wordt door middel van een transformator naar een hoger voltage gebracht en op de statoren gezet. Dit brengt het membraan in beweging en zie daar, je hebt muziek.

Het voordeel van elektrostaten is dat het membraan zeer licht is waardoor transiënten snel en natuurgetrouw worden weergegeven. Daarnaast is er geen kast en dus geen kastresonanties, ook dit draagt bij aan het natuurlijke geluid.

Een van de nadelen van standaard elektrostaten is dat het volledige geluidsspectrum van een groot oppervlakte komt waardoor je een beperkte sweetspot hebt voor de luisterpositie. Peter Walker heeft dit probleem aangepakt door vertragingsringen aan te brengen op het folie waardoor je een soort point source creëert. 18 jaar ontwikkeling, blijkbaar was dit niet eenvoudig!

Veroudering

Naast dat de luidsprekers alom worden geroemd om de natuurgetrouwe weergave en realistische soundstage zijn er ook de nodige verouderingsproblemen te benoemen. De lijm waarmee de statoren zijn aangebracht kan uitdrogen en loslaten, dit kan leiden tot een tikkend of knappend geluid. De coating die statische lading opwekt kan oxideren of verdampen, wat leidt tot zachter spelen. De stofhoezen die om de luidspreker zitten worden over de jaren poreus, hierdoor kan stof zich op het folie gaan nestelen wat impact heeft op het geluid. Joost heeft zijn exemplaren inmiddels al 40 jaar en heeft al zo’n 5 keer wat moeten laten reviseren. Als je Quads bezit dan is revisie op termijn onvermijdelijk.

Toen hij erachter kwam dat de twee luidsprekers na meerdere revisies niet meer hetzelfde klonken besloot hij om op zoek te gaan naar standaard conus luidsprekers. Tijdens deze zoektocht heeft hij meerdere luidsprekers beluisterd, waaronder de Bower & Wilkins 804. Dit merk wordt ook gebruikt in vele studio’s, dan moet het goed zijn. Maar ondanks dat bepaalde aspecten van een conus luidspreker, zoals de bas, in het algemeen beter zijn, kon hij het natuurgetrouwe geluid wat hij gewend was van de ESL 63 niet vinden.

Revisie

Dus is hij toch maar weer op zoek gegaan naar een partij die zijn Quads goed kon reviseren en zo is hij uitgekomen bij ESL plus. Een klein bedrijfje van Frans en Jos Wouters in Bergeijk. Ze zijn hiermee begonnen na teleurstellingen over revisies die ze door andere bedrijven hebben laten uitvoeren. Daarop besloten ze om te gaan onderzoeken hoe de bestaande problemen van de Quad elektrostaten konden worden opgelost.

Deze zoektocht is, zou je kunnen zeggen, uit de hand gelopen, want inmiddels bieden ze volledige revisies aan van meerdere Quad modellen. En volledig betekent ook echt volledig: de statoren worden verwijderd, schoongemaakt en opnieuw gelijmd, er wordt nieuw folie en nieuwe coating aangebracht, de stofpanelen worden opnieuw aangebracht en bepaalde elektrische componenten kunnen worden geüpgraded.
Dit alles gebeurt met uiterste precieze maatvoering, je hebt het dan bijvoorbeeld over een maximale afwijking van 0.2 mm van de ruimte die tussen het membraan en de statoren zit. Als we het mogen geloven dan klinkt het eindresultaat beter dan de originele versies. Joost is dan ook uitermate tevreden met zijn nieuwgeboren exemplaren.

British

Als we verder kijken in zijn installatie dan zien we Naim en dat is niet verwonderlijk. De Quads vragen om een stevige versterker die geen moeite heeft met lage impedantie. Naim staat erom bekend dat de voeding ruim wordt gedimensioneerd en zal niet snel in de problemen komen. De versterker is een Supernait 1, net als de luidsprekers ook niet meer de jongste en inmiddels al een keer gerecapped. Als Joost ergens tevreden over is dan gaat hij niet zo snel meer op zoek naar wat beters, maar hij houdt het apparaat wel in goede staat door af en toe het benodigde onderhoud uit te laten voeren.

Op een of andere manier heeft hij toch een onbewuste voorkeur voor Engelse apparatuur, hiervoor is er ook gespeeld met Sugden en Muscial Fidelity. Maar sinds hij Naim heeft gehoord is hij daar bij blijven hangen. De bron is ook van Naim, de NDX2 streamer.

Afscheid CD’s

Nadat hij ontdekte dat de NDX2 dezelfde geluidskwaliteit had als zijn Naim CDX1 CD speler heeft hij daar afscheid van genomen. Net als zijn collectie van 1000 CD’s. De kast waar de installatie in staat heeft nog wel de lades die gemaakt waren voor de CD collectie, deze doen nu dienst voor opslag van andere spullen.

Het feit dat hij de kast had laten maken met de CD lades laat wel zien dat hij eigenlijk dacht dat de streamer het niveau van de CD speler niet zou evenaren en dat de CD speler altijd zijn plekje zou behouden, de praktijk wees anders uit.

In de keuken zien we ook een Naim en wel de C1 Uniti 102, het kleine apparaatje bevat een streamer, DAC en een geïntegreerde klasse D versterker die een verbluffende 150 watt in 8 ohm kan leveren. De versterker stuurt een setje Harbeth aan, en ondanks dat de positie natuurlijk verre van goed is levert het een opmerkelijk prettige sound voor tijdens het koken.

Luisterpositie

Joost werkt zelfstandig en geen 8 uur per dag, hierdoor pakt hij bijna iedere dag wel een uurtje als hij het huis voor zichzelf heeft om te gaan luisteren. Voor de helft klassiek en voor de andere helft pop en jazz. In de woonkamer meestal klassiek.

De luisterpositie is opmerkelijk op de bank zo’n 8 meter vanaf de luidsprekers. Ik kon het niet laten om uit te testen of dat niet beter kon, maar op 3 à 4 meter hoor je eigenlijk amper verschil.

De Quads plaats je liefst wel een stukje van de achterwand omdat ze net zoveel geluid naar voor als naar achter produceren en je wilt niet dat de reflecties van de achterwand gaan interfereren. Joost heeft ze op 50 cm en vindt het verschil met 1 meter minimaal en niet de moete waard om ze voor het luisteren naar voren te plaatsen.

Tweaks?

Aan bekabeling of accessoires zien we niets bijzonders, de standaard kabels van Naim worden gebruikt, en voor de luidsprekers een basic kabel van Van den Hul. Ook geen aanpassingen aan stroom of datavoorziening, de streamer is verbonden via wifi.

Joost had dit liever met een kabel gedaan, maar gezien de constructie van de woning werd dat te lastig. Joost is niet iemand van eindeloos geëxperimenteer met kabeltjes, de basis moet goed zijn. Meestal is het verschil in de kwaliteit van de opname groter dan het verschil wat je met een andere kabel kunt behalen.

Joost zit in het bestuur van een jazz ensemble en bezoekt dan ook vaak concerten, onder andere ook klassiek, en dat is voor hem de referentie. Als de installatie thuis daar een beetje in de buurt kan komen dan is het voor hem goed.