Wie een Lumin-streamer met ingebouwde DAC heeft, zal onlangs misschien een nieuwe instelling onder Player Options zijn tegengekomen: QRONO d2a. Sinds augustus dit jaar is deze optie beschikbaar via een software-update. We gaan er eens naar kijken!
QRONO d2a is ontwikkeld door MQA Labs. Na het faillissement van MQA in 2023 kwam de boedel in handen van Lenbrook, het moederbedrijf van NAD en Bluesound. In de Bluesound Node Icon, het topmodel van Bluesound, dat lovende recensies kreeg vanwege de prijs-geluidskwaliteitverhouding, is QRONO d2a bijvoorbeeld al standaard ingebouwd. Daar kan de functie echter niet worden uitgeschakeld, waardoor niet duidelijk is hoeveel het bijdraagt aan de uiteindelijke geluidskwaliteit.
MQA kreeg in het verleden vaak kritiek omdat hun bestandsformaat een black box was: onduidelijk was hoe het signaal precies werd verwerkt. Ook de claim van “lossless” zorgde voor verwarring. Iedereen zag dat de data zelf niet lossless waren; MQA bedoelde dat de geluidskwaliteit lossless zou zijn. Dat leidde tot veel kritiek en heeft het imago geen goed gedaan. Waarschijnlijk is QRONO d2a een (doorontwikkeld) deel van het algoritme van het MQA file format. Een format wat ik zelf, ondanks de kritiek, altijd prettig vond om naar te luisteren.
In een whitepaper (https://mqalabs.com/wp-content/uploads/2025/03/MQA-Labs-QRONO-White-Paper_updated.pdf) wordt uitgebreid beschreven hoe QRONO d2a werkt en waarom het is ontwikkeld. Kort samengevat komt het hier op neer: A/D-converters gebruiken een filter om neerwaartse aliasing te voorkomen, terwijl D/A-converters een filter toepassen om opwaartse imaging tegen te gaan. De meeste DAC’s gebruiken daarvoor een lineair-fasefilter, met als nadeel dat een puls zowel vóór als ná het moment van de puls smearing vertoont. Dat betekent dat de puls een beetje natrilt, net als een schokbreker die niet direct tot stilstand komt. Onze hersenen kunnen redelijk goed omgaan met het na-smearen, omdat analoge signalen dat ook hebben. Het pre-smearen wordt echter als onnatuurlijk ervaren; volgens MQA is dit wat we vaak als “digitaal geluid” bestempelen.
MQA Labs heeft daarom een set filters ontworpen die anti-imaging voldoende tegengaan, maar een betere tijdrespons hebben, waardoor time-smearing aanzienlijk wordt verminderd. Het filter wordt bovendien afgestemd op de gebruikte samplefrequentie, en er wordt noise-shaping toegepast om eventuele laag-niveau-imaging in het ultrasone gebied te maskeren met milde ruis. Die ruis maakt het mogelijk om het meest lineaire deel van de DAC-chip te gebruiken en helpt de prestaties verder te verbeteren. Voor elke DAC-chip wordt het tijdsgedrag gemeten en wordt het QRONO d2a-filter specifiek daarop afgestemd. In principe kan elke DAC chip er van profiteren maar het lijkt mij dat degene die up sampling gebruiken en een lineair filter toepassen het meeste voordeel hebben.
Volgens MQA leidt dit alles tot een natuurlijker, meer analoog geluid. Ze claimen dat een 44,1 kHz-bestand afgespeeld met QRONO d2a eenzelfde tijdrespons heeft als een conventioneel afgespeeld 96 kHz-bestand, en dat een 192 kHz-bestand zelfs de beste analoge systemen zou overtreffen.
Stevig verhaal en dito claim, maar werkt het? In mijn Lumin-speler kun je het filter aan- en uitzetten, waardoor een directe A/B-vergelijking mogelijk is. Het korte antwoord is: ja, het werkt. Het verschil is subtiel, aanvankelijk moest ik een paar keer heen en weer schakelen om te bevestigen dat ik echt verschil hoorde. Ik kan natuurlijk niet op de hertz nauwkeurig beoordelen of de claim wordt waargemaakt, maar na langer luisteren werd het duidelijk: met het filter aan klinkt de muziek vloeiender, minder “listening fatique” en meer analoog, hoe je het ook wilt noemen. Bij twee albums die wat hard en met veel galm zijn opgenomen, Soul van Sophie Zelmani en Other Shores van Heather Nova, was het goed hoorbaar. Bij vocale uithalen of stevig aangeslagen op akoestische gitaar zit het geluid dicht tegen clipping aan, en krijg je de neiging om het volume wat terug te draaien, met QRONO d2a klinkt dit merkbaar prettiger. Een leuk cadeautje van Lumin, en als je het niks vind kun je het altijd weer uitzetten. Ik weet niet in welke DAC’s het filter inmiddels nog meer beschikbaar is, maar tegen de Lumin eigenaren zou ik zeggen: proberen!