AlphaVisit – De audio installatie van Marcella van Kraaij

Inleiding

Met een opgewekt gemoed en vol verwachting rijd ik richting Helmond. Want hoe vaak krijg je als hifi-liefhebber de kans om een volledig Audio Note-systeem te beluisteren? En dan ook nog voorzien van de nieuwe discreet opgebouwde Izvor ladder-DAC. Ik had er al veel over gehoord, maar nog nooit zelf mogen beluisteren.

Vandaag ben ik te gast bij Marcella van Kraaij. Al vanaf haar jeugd is muziek en hifi een belangrijk onderdeel van haar leven. Zelfbouw loopt als een rode draad door haar hobby en dat is direct zichtbaar zodra ik de woonkamer binnenstap. De ruimte ademt muziek. Langs de wand staan twee kasten gevuld met lp’s en daarnaast nog een kast vol met cd’s. Nog voordat er ook maar één noot heeft geklonken, weet je dat hier iemand woont die met volle overgave met muziek bezig is.

Zelfbouw luidsprekers

Mijn blik wordt vervolgens vanzelf naar de luidsprekers getrokken. Ze zijn meer dan manshoog en reiken tot vlak onder het plafond. Dit zijn niet zomaar zelfbouwspeakers. Vele zelfbouwsels zijn er aan vooraf gegaan en dit is het eindpunt van jarenlang experimenteren, luisteren en verfijnen. Marcella ontwierp en bouwde ze grotendeels zelf, de kasten zijn door een meubelmaker gemaakt.

Het wisselfilter is opgebouwd met condensatoren van Duelund en Audio Note, gecombineerd met luchtspoelen van Intertechnik. Het betreft een 4,5-weg ontwerp waarbij de drivers zo zorgvuldig zijn gekozen dat slechts één weerstand nodig is. Deze is parallel geschakeld omdat Marcella vindt dat een weerstand niet in de signaalweg thuishoort.

Voor de bouw hebben de wisselfilters lange tijd buiten de luidsprekerkasten gelegen, omdat vrijwel ieder onderdeel is uitgetest. Een condensator of spoel vervangen is namelijk niet iets wat je meteen kunt beoordelen. Nieuwe componenten moeten eerst inspelen voordat je een goed indruk krijgt van hun invloed op het geluid. Voor één wijziging ben je al snel een week verder. Het is een tijdrovend proces, maar wel de manier waarop deze luidsprekers hun huidige niveau hebben bereikt.

Toch is het project nog niet helemaal voltooid. Er leeft nog één grote wens: de huidige units voor het middengebied vervangen door Audio Note field coil-drivers. Voor het filter zal dat waarschijnlijk weinig gevolgen hebben, maar de luidsprekers zullen wel van extra bekabeling moeten worden voorzien en mogelijk moet ook het kastvolume worden aangepast. Een ingrijpende operatie dus. Maar ja, een echte hobbyist blijft altijd zoeken naar de volgende stap.

Isobarisch

De luidsprekers bestaan uit een bovenste kast met een driewegsysteem, voorzien van isobarische woofers en aan de achterzijde nog een supertweeter. De onderste kast is volledig bedoeld voor het laag en maakt eveneens gebruik van een isobarische configuratie. Dit betekent dat je twee woofers achter elkaar in dezelfde kast plaatst en tussenin bevindt zich een luchtlaag die met de woofers mee beweegt. Dat betekent dat de woofers elkaar soort van controleren en daardoor krijg je meer controle en minder vervorming. Tevens kun je het kast volume kleiner houden en toch dezelfde frequentie behalen. Hierdoor heb je een stijvere behuizing en minder resonantie.

Voor mij enigszins verrassend, althans voor luidsprekers van deze omvang, loopt het frequentiegebied niet extreem diep door; onder ongeveer 55 Hz wordt het signaal vrij steil gefilterd. Marcella legt uit dat haar voorkeur niet ligt bij het allerlaagste fundament, maar bij een krachtig, natuurlijk midden- en midlaaggebied. “Hoe vaak luister je tenslotte naar een kerkorgel?”. Tijdens de luistersessie kom ik daar nog op terug.

Marcella is volledig overtuigd van de Audionote filosofie, maar dit geldt niet voor de luidsprekers. De Engelse fabrikant voert eigenlijk alleen maar twee weg modellen. Wil je het hele frequentiegebied goed kunnen weergeven, dan moet in Marcella’s filosofie naar meer drivers omdat je voor het laag en midlaag meer oppervlakte nodig hebt. Daarnaast, als units een lage frequentie weergeven en tegelijkertijd ook nog een hogere frequentie dan zal dat niet zo zuiver gebeuren als wanneer je een driver specifiek voor dat frequentiegebied gebruikt.

Zo zie je maar, bij mijn vorige bezoek iemand die vol was van de full range filosofie en nu iemand aan de andere kant van het spectrum.

Audionote

De rest van de installatie bestaat vrijwel volledig uit Audio Note-componenten. Marcella noemt zichzelf inmiddels “onderdeel van de familie”. Dat begon in de jaren negentig, toen zij op de audiobeurs in Café Engels in Rotterdam kennismaakte met Peter Qvortrup, oprichter van Audio Note. Uit die ontmoeting ontstond een langdurige band. Regelmatig reist ze naar Brighton om Audio Note te bezoeken en andersom komt de familie Qvortrup ook naar Helmond om de nieuwste creaties van Marcella te beluisteren.

Audio Note heeft in de audiowereld een bijna legendarische status opgebouwd. Hun ontwerpfilosofie draait om eenvoud: zo weinig mogelijk componenten in de signaalweg, maar dan wel van de hoogst mogelijke kwaliteit. Veel onderdelen worden volledig in eigen huis geproduceerd zodat de kwaliteit optimaal beheerst kan worden. Vooral de uitgangstransformatoren krijgen veel aandacht, omdat die bij single-ended buizenversterkers een enorme invloed hebben op de uiteindelijke klank. Audio Note richt zich daarbij minder op perfecte meetresultaten en veel meer op muzikaliteit en luisterplezier.

Dankzij haar nauwe band met de fabriek kan Marcella bovendien regelmatig meedenken over modificaties. De apparaten in haar systeem zijn dan ook meestal niet standaard, veel componenten zijn aangepast naar haar eigen ideeën. Zo staat er op de voorversterker nog M5 maar speelt deze door modificaties op het niveau van de M10. Volgens haar heeft vooral de voorversterker de grootste invloed op de uiteindelijke muziekbeleving. Juist daar kunnen relatief kleine wijzigingen een verrassend groot verschil maken, zowel positief als negatief.

Er zijn ook uitzonderingen op de Audio Note-familie, zoals de Nilai monoblokken. Ook die zijn door Marcella zelf aangepast en worden uitsluitend ingezet voor de aansturing van de woofers. Voor het vermogen wat nodig is om grote woofers met gemak aan te sturen blijkt een moderne klasse D-versterker simpelweg beter geschikt dan een buizenversterker.

Muziek staat centraal

Muziek speelt hier vrijwel iedere dag. Tegenwoordig gebeurt dat voornamelijk via streaming. Volgens Marcella is het digitale niveau inmiddels zo hoog geworden dat je voor de geluidskwaliteit niet per se meer naar vinyl hoeft te grijpen. Toch blijft het op een rustige zondagochtend iets bijzonders om een lp uit de kast te halen, bewust een plaat op te zetten en er eens goed voor te gaan zitten. Vanwege tijdsgebrek hebben we de prachtige ogende Patine Verdier platenspeler niet besproken en/of beluisterd.

Cd’s worden nog maar zelden gebruikt; eigenlijk alleen nog als referentie bij het optimaliseren van haar zelfgebouwde streamer. Sinds de komst van de Izvor DAC is ook dat project op het gewenste niveau gekomen. De DAC klinkt volgens haar uitzonderlijk natuurlijk en ontspannen, waardoor urenlang luisteren moeiteloos vol te houden is.

De Izvor DAC is overigens een bijzonder apparaat. Vrijwel alle onderdelen van Audio Note worden in eigen huis geproduceerd, maar voor de uiterst nauwkeurige weerstanden van de discrete ladder-DAC werd de hulp ingeroepen van een gespecialiseerde Japanse fabrikant. De toleranties die daarvoor nodig zijn, behoren tot de hoogste die in de audiowereld worden toegepast.

Doe het zelver

De technische kennis die Marcella tegenwoordig bezit, heeft ze niet via een opleiding opgedaan, maar stap voor stap verzameld. Vroeger haalde ze haar informatie uit zelfbouw- en elektronicabladen en uit gesprekken met andere hobbyisten. Tegenwoordig vormt internet ook een bron van kennis.

Op die manier ontstond uiteindelijk ook haar zelfgebouwde streamer. De basis bestaat uit een high-end audio-pc met JCAT-netwerk- en USB-kaarten, draaiend op Windows Server. De verschillende onderdelen beschikken over eigen lineaire voedingen en via een buizen USB-naar-SPDIF-converter wordt het digitale signaal naar de DAC gestuurd. Als software wordt Roon gebruikt, waarbij de server in de meterkast staat. Daar bevindt zich inmiddels een flinke collectie geripte cd’s, al wachten er nog genoeg om gedigitaliseerd te worden. En daarnaast wordt er gebruikgemaakt van Tidal en Qobuz.

Zoals ook uit de vragenlijst verderop blijkt, gelooft Marcella sterk in losse componenten. Actieve luidsprekers hebben haar daarom nooit echt verleid. Ze ziet de technische voordelen zeker, maar na jarenlang bezoek aan audioshows, waaronder Dutch Audio Event, heeft ze nog geen actief systeem gehoord dat dezelfde muzikale voldoening geeft als haar huidige installatie.

Weinig tweaks

Op akoestisch gebied is de woonkamer weinig aangepast, afgezien van een groot vloerkleed en enkele absorberende wandprints zijn er geen akoestische voorzieningen getroffen. Dit is nog wel een onderwerp waar ze zich in de toekomst verder in wil verdiepen. Wel zien we SHAKTI Electromagnetic Stabilizers, dit zijn soort van stenen die je op de apparatuur kunt leggen. In de stenen zitten circuits die elektromagnetische interferentie zouden moeten absorberen en volgens Marcella duidelijk hoorbaar. Ik heb er nog niet eerder van gehoord, maar misschien is het iets om te proberen.

Ook de stroomvoorziening is nog niet volledig geoptimaliseerd. Netfilters gebruikt ze bewust niet, omdat die volgens haar minder goed samengaan met buizenapparatuur. Een aparte audiogroep of audiofiele zekeringen ontbreken nog, maar die staan wel op de wensenlijst. De netwerkvoorziening heeft inmiddels wel de nodige aandacht gekregen. Door gebruik te maken van een galvanische scheiding via glasvezel en lineaire voedingen voor zowel de router als beide switches is ook daar geprobeerd om de digitale keten zo zuiver mogelijk te krijgen. Op papier en op het oog is het allemaal indrukwekkend, maar hoe klinkt het? Tijd om te gaan luisteren!