Seas Exotic tower zelfbouw project

Inleiding

In de vorige eeuw was het nog heel gebruikelijk om zelf je luidsprekers te bouwen, de reden was duidelijk, voor pakweg de helft van de prijs kon je luidsprekers bouwen met een zelfde geluidskwaliteit als een setje uit de winkel. Er bleef immers geen geld hangen bij overheadkosten, arbeidsloon, marketing en marges voor de distributeur en winkel. Hoe zit dat nu? 

In de hoogtijdagen waren er meerdere aanbieders. Meestal kocht je een bouwpakket waarvan de kwaliteit was bewezen. Je kon dan nog kiezen of je zelf het wisselfilter soldeerde en of je zelf de kasten in elkaar lijmde. Tegenwoordig is het echter veel minder gangbaar, met als belangrijkste redenen dat de grote merken voor een instapprijs al hele goede luidsprekers in de markt zetten. En niet onbelangrijk, dat ze een mooiere afwerking kunnen bieden. Dat afwerkingsniveau kun je als amateur gewoonweg moeilijk evenaren!

Van Seas Excel naar Exotic

Uw auteur is eigenaar van een setje zelfbouw speakers met Seas Excel drivers, ze stammen al uit het jaar 2000, toen aangeschaft voor 1000 euro voor een set. Een aantal jaren geleden heb ik er een betere tweeter ingezet, het wisselfilter geüpgraded (in overleg en samen met Speakerland uit Oss) met hoogwaardige componenten (met name in het circuit voor de bas), interne bekabeling en de connectoren.

Wauw, wat een ear opener was dat, de kwaliteit van de basiscomponenten bepaalt zo veel! Dit soort componenten vind je alleen in de duurdere modellen van de reguliere aanbieders. Voor de modellen lager in de range kan nog veel tijd en moeite in de ontwikkeling worden gestoken, maar bij productie en verkoop moet er worden gekeken naar de marges en dan wordt er al snel gekozen voor goedkopere  componenten, zonde!

Als je hier meer over wilt weten dan raad ik je aan om eens een YouTube filmpje te bekijken van Danny van GR-research, hij haalt bestaande speakers uit elkaar en laat zien waar je deze kunt verbeteren door betere componenten te gebruiken. Dit is een service die je trouwens ook bij verschillende speakerbouwers kunt laten uitvoeren.

Ik heb mijn hifi-set de laatste jaren flink geüpgraded en vond dat nu mijn speakers aan de beurt waren. Ik liep echter tegen het probleem aan dat ik wel heel diep in de buidel moest tasten om het zelfbouw setje te overtreffen. Dus toch maar een zoektocht ingezet naar een mooi zelfbouw ontwerp en hierbij vond ik een ontwerp van Bernd Timmermans (Ing buro Timmermans, Kleve), gepubliceerd in het Duitse blad Hobby Hifi in 2012. Het gaat om de Exotic Tower, een tweeweg basreflexmodel met drivers van Seas Exotic.

Exotic is de toplijn van Seas en anders dan de naam doet vermoeden wordt er geen gebruik gemaakt van exotische materialen zoals kevlar, beryllium of diamant. Integendeel, ze zijn gebaseerd op legendarische drivers uit de jaren zestig/zeventig: de Saba greencones woofer en de Audax HD13D34H dome tweeter, die veel in de BBC studio monitoren werden gebruikt.

Het gaat om een papieren bas/mid woofer en een 35 mm textiel dome tweeter die ze op alle punten hebben proberen te perfectioneren. De Exotic W8 is een 8 inch driver met een papieren conus die is ingebed met papyrus vezels voor optimale stijfheid en laag gewicht. Een speciale schuimrubberrand vermindert de massa met 40% ten opzichte van conventionele rubberen randen, wat resulteert in een hoge gevoeligheid en betere dempingseigenschappen. De spider heeft een open weefsel gecombineerd met een nieuwe hars formule, het weefsel is akoestisch transparant waardoor reflecties en resonanties worden geminimaliseerd. Een handgedraaide faseplug van essenhout biedt optimale afstraling voor de kritische middenfrequenties. Een stijve en stabiele spuitgegoten zinken frame met ruime openingen zouden geluidsreflectie, luchtstroom en holte resonanties tot een minimum moeten beperken.

De Exotic T35 is een klassieke fijne textiel dome midrange tweeter.  De dome is  vervaardigd door Dr. K. Müller in Duitsland, een van de eersten ter wereld die textiel domes produceerde en die de techniek in de loop van de jaren steeds verder heeft geperfectioneerd. De spreekspoel van 35 mm is gewikkeld uit koper beklede aluminium draad op een rigide niet geleidende glasvezel polymeer film, wat ten goede komt aan de gevoeligheid. Flexibele uitloop draden en ventilatiegaten in de aluminium spoelhouder helpen ruis tot een minimum te beperken.

Beide drivers zijn uitgerust met een alnico (aluminium-nickel-cobalt) magneet. Deze zijn duur, maar zijn zeer stabiel en hebben hoge magnetische fluxdichtheid, wat betekent dat luidsprekers een snelle respons krijgen en dat ze weinig ruimte innemen wat dan weer gunstig is omdat ze naar achter stralende golven minimaal verstoren. Tegenwoordig zijn er sterkere magneten verkrijgbaar zoals neodymium, maar alnico vertoont een subtiele magnetische verzadiging bij hogere belasting, dit zorgt voor een zachte natuurlijke dynamische compressie, wat resulteert in het vloeiend karakter waar ze om bekend staan.

Het wisselfilter

Het ontwerp maakt gebruik van een eerste orde wisselfilter opgebouwd met hoogwaardige componenten, oa een Tritec luchtspoel (gewikkeld met 7 van elkaar geïsoleerde strengen zuiver koperen draden in hars gedrenkt waardoor de windingen van de spoel niet kunnen resoneren, alleen deze spoel weegt al 2.5 kg en kost 250 eu. Ik was wel onder de indruk toen ik hem ontving! Verder zitten er Audyn Cap reference condensatoren in.

Sommige componenten waren zó exotisch dat ik er even op moest wachten; de fabrikant heeft ze niet op de plank liggen en worden pas op bestelling gemaakt. Een eerste orde filter is hoogst uitzonderlijk, want vaak lopen de eigenschappen van de woofer en tweeter niet mooi samen en dit zal in het overgangsgebied tot een onregelmatig frequentieverloop leiden. Gelukkig zijn de drivers van Seas exotic op elkaar afgestemd en hebben ze een gelijkmatige afrol van het frequentiegebied waardoor dit wel mogelijk is.

De voordelen van een eerste orde filter zijn: minimale faseproblemen, goed behoud van tijdsgedrag en relatief simpel ontwerp. In principe heb je alleen een spoel nodig voor de woofer en een condensator voor de tweeter. Bij dit wisselfilter zijn er naast deze twee componenten nog absorptiecircuits geplaatst om de filterhelling zo vlak mogelijk te krijgen. Het filter is onder in de kast in een aparte ruimte geplaatst om te voorkomen dat het wordt blootgesteld aan trillingen en om dit nog verder te verbeteren zou je deze ruimte nog kunnen vullen met gedroogd kwartszand. Dit heeft als bijkomend voordeel dat de temperatuur van het filter constant blijft en er zo’n 10 kg extra gewicht onder in de kast zit wat de luidspreker stabiliseert.

Ik twijfelde of ik dit wel zou doen, ik was bang voor vocht, dat leek me niet bevorderlijk voor de dure componenten in de cross over. Als je de experts mag geloven moet het wel kunnen en geeft het toch net weer een kleine verbetering. Deze tweak heb ik na lang twijfelen wel toegepast, zie de bevindingen bij de luister sectie.