Alles is subjectief
Inhoud
Alles hiervoor is een lange inleiding tot de volgende zin: dubbelblind onderzoek in audio vertelt je hooguit waar de grootste groep van mensen de voorkeur voor heeft, niet of het dan ook objectief beter is. Wat prima is, we luisteren naar muziek om de muziek.
Maar wat testen we eigenlijk?
Als je zou willen onderzoeken of een interlink een hoorbaar verschil maakt, dan moet je op voorhand in je testmethodiek al rekening houden met het feit dat je niet de werkzaamheid test, maar een verschil. Wat is je neutrale meting dan, de zogeheten nul-meting? Dat is best complex, als je weet dat de uitslag niet de werkzaamheid test, maar een voorkeursverschil.
De nul zelf is namelijk niet voor iedereen gelijk, er is geen placebo. Ik heb nog nooit van iemand die heel hard ‘dubbelblind of het is niet waar’ roept ook maar een begin van een antwoord op die vraag gehoord.
Razend complex: de testomstandigheden
Maar het grootste probleem is dat het in audio onmogelijk is om de omstandigheden, het testprotocol, streng gereguleerd te houden. Stel je voor dat we een interlink testen. Zoiets simpels als temperatuur kan de uitslag van de test al beïnvloeden. Je zal dus streng gecontroleerde omstandigheden moeten hebben die altijd hetzelfde zijn als je test. Dat betekent dus ook dat je een voldoende grote willekeurig gekozen groep luisteraars moet hebben die dus naar jouw testopstelling toe komen om te luisteren. Als je Sonos heet zou je zoiets kunnen doen, maar voor Alpha Audio is dat onmogelijk.
De factor mens
En dan hebben we het nog maar niet over hoe groot je luistergroep moet zijn en hoe je moet testen. Als ik naar mijn eigen ervaring kijk dan weet ik dat als ik op dag 1 ergens naar luister en op dag 2 naar hetzelfde luister ik twee verschillende zaken op zal schrijven. Dat hangt van zoveel dingen af: Hoe moe ben ik? Wat is mijn humeur? Wat voor muziek luister ik naar? Ben ik een beetje verkouden?
Het is lastig om altijd, consistent, op dezelfde manier te luisteren. Om altijd maar weer precies naar dezelfde aspecten van weergave in hoog, midden of laag te luisteren, naar hoe transiënten worden weergegeven, timing verschillen, klankkleur, enzovoort. Ik heb mezelf erop getraind, maar ik weet dat ik geen robot ben.
Om hiervoor te controleren zal ik meer dan eens moeten komen luisteren en moet er een soort gemiddelde genomen worden van mijn bevindingen voor de analyse. Hoe vaak zou ik moeten luisteren? Ik heb geen idee.
Het is erg zwaar om een luister test over te brengen op de lezer.
Hoe moet je zoiets nou beschrijven?
Wat ook zwaar is, is standaardiseren. Iedere audio website moet veel dezelfde woorden gebruiken.
Een wirwar aan hypothesen, een doolhof.
Rare woorden, en verkeerd gehanteerde woorden.
Standaardisatie zal tijd vergen, maak ik alvast een begin.
Bas, hoge tonen, middentonen. Het Hz gebeuren mogen jullie doen.
Bas tonen, middentonen, hoge tonen.
Gebruikte woorden door audiomerken: Standby, Source, Volume etc.
Beschrijving van de luister test.
Wat hoort de tester, en welke woorden gaan gebruikt worden.
Begrijpt de lezer het? Is het boeiend of moet de lezer lachen om de stomme woorden?
Zoals ik eens las dat er artifacten hoorbaar waren bij luidspreker X.
Wat artifacten zijn is dit, het zijn voorwerpen met een bijzondere oorsprong.
Wel had de reviewer kunnen schrijven, er is een kleuring hoorbaar bij luidspreker X. Kleuring is ook zoiets, wat moet ik dan schrijven?
Wat waarneem je nou echt bij luidspreker X?
Een mooi front, diepe bassen, vervorming?
Werk aan de winkel dus. Dus accepteer de methoden van het testen van audio apparatuur, en geniet uiteraard van een stukje goede muziek.
Over helder taalgebruik gesproken: wat is de relatie tussen wat je schrijft en de inhoud van het artikel?
Interessant!
Zelf denk ik dat ons gehoor niet echt geschikt is als “meet” instrument, tenzij je het traint zoals een goede opname technicus of reviewer dat doet.
Veel “audio-science-review trollen” denken daar anders over: geen abx test gedaan? Dan is het niet waar.
Ooit dacht ik ook een beetje zo, maar gelukkig vertrouw ik nu gewoon mijn gehoor en weet ik de grenzen, o.a. dat abx bij mij niet werkt omdat mijn gehoor dingen gaat invullen en vermoeid raakt.
Er is een anecdote dat er op een beurs een abx kon worden gedaan en niemand slaagde totdat Michael Fremer de ruimte betrad die alles goed had. Daarmee is dubbelblind of abx testen wat mij betreft al geen goede wetenschappelijke methode.
ABX is wellicht een betere methode voor testen van audio, maar bijna alle voorwaarden en bedenkingen zoals genoemd gaan op: Wat is de drempelwaarde? Welke andere variabelen moet je voor controleren in je sample, zoals aanleg of ervaring in luisteren?
Dat maakt ABX overigens geen slechte wetenschappelijke methode, het is de uitvoering van de methode waar dan wat op valt af te dingen.
Dag Martijn,
Mooi artikel, goed gebracht vanuit een interessante invalshoek.
Het is helder en klaar geformuleerd zodat het voor iedereen duidelijk is.
Bedankt hiervoor.
Bart
Heel herkenbaar.
Heb in mijn eerste fase van audiogekte heel technisch zitten te luisteren.
Gelukkig kwam daarna het inzicht dat luisteren naar muziek vooral een genot moet zijn. Had wel gevolgen voor mijn hifi-installatie.
Weg de audiostatics na 25 jaar en zware eindversterkers. daarvoor een mooie tweeweg speaker die guitaren ook lekker vet konden laten klinken.
Vind hifi verbeteringen alleen belangrijk wanneer er een nog mooier podium kan geven. en ja dan ga je weer vergelijkend luisteren, maar een waarschuwende stem in mijn achterhoofd, dat het om de muziek moet gaan.
MvG Andre